Miasto i Gmina Jelcz - Laskowice położone są we wschodniej części województwa dolnośląskiego na pograniczu
z województwem opolskim. Graniczy z gminami: Czernica, Oleśnica, Bierutów, Oława. Gmina składa się z 15 wsi
i miasta Jelcz - Laskowice, które otrzymało prawa miejskie w 1987 roku. Miejscowość położona jest około 25 km od Wrocławia w kierunku południowo - wschodnim, 20 km od Oleśnicy w kierunku południowym i 12 km
na północ od najbliższego miasta Oławy. Jest węzłem samochodowym leżącym na trasach łączących
Jelcz - Laskowice z Wrocławiem, Oławą, Oleśnicą i kolejowym na szlaku Wrocław - Opole. Powierzchnia gminy wynosi 16 810 ha, a powierzchnia miasta 1 760 ha.
Omawiany obszar leży w zasięgu jednostki strukturalnej zwanej monokliną przedsudecką. Dzieje geologiczne tych okolic sięgają końca ery paleozoicznej i liczą ponad 200 mln lat. Najstarsze osady spągowe w postaci łupków, zlepieńców piaskowców z karbonu zalegają na głębokości około 2 000 m. Wyżej spotykamy permskie lądowe czerwone piaskowce, morskie łupki i wapienie. Era mezozoiczna reprezentowana jest przez triasowe wapienie muszlowe, gipsy i anhydryty oraz piaskowce arkozowe. Wierzchnią warstwę stanowią osady trzeciorzędowe, mioceńskie i plioceńskie iły i piaski o miąższości do kilkuset metrów oraz utwory czwartorzędowe ze zlodowacenia środkowopolskiego, głównie gliny zwałowe i piaski z głazami narzutowymi. Dla opisywanego obszaru charakterystyczne są gleby bielicowe, wytworzone z osadów polodowcowych, a pod względem składu mineralnego zróżnicowane od lekkich piasków aż po iły i gliny. W dolinie Odry, w pasie polderu, wytworzyły się mady z nanosów rzecznych, zajęte przez łąki i pastwiska.
Miasto i gmina Jelcz - Laskowice znajdują się w równinnej części Dolnego Śląska na Nizinie Śląskiej. Obszar rozpościera się na pograniczu mezoregionów Równiny Oleśnickiej i Pradoliny Wrocławskiej. Pod względem geomorfologicznym jest to teren lekko falistej równiny moreny dennej z ostańcami form glacjalnych, ze zlodowacenia środkowopolskiego, w postaci piaszczystych sandrów i kemów. Wznosi się on na wysokości od 124 m npm w dolinie Odry do ponad 170 m npm w okolicy wsi Minkowice Oławskie i Miłocice Duże. Charakterystyczne jest nachylenie terenu w kierunku Odry, wyrażające się różnicą około 30 m wysokości względnych między najwyżej i najniżej położonymi punktami terenowymi.
Pradolina, której niewielka część znajduje się na obszarze gminy, wzdłuż biegu Odry jest szeroka na około 5-10 km i wyżłobiona została w epoce lodowcowej przez płynące tędy wody topniejącego lądolodu. Jest ona częściowo podmokła w pasie terasy zalewowej, na której spotkać możemy liczne starorzecza. Można zatem przyjąć, że dzisiejsza rzeźba terenu powstała w okresie czwartorzędu, czyli zlodowacenia, które rozpoczęło się około 1,5 mln lat temu. Pozostałością po nim są ogromne ilości materiału skalnego, osadzonego w postaci glin zwałowych, piasków, żwirów, iłów i głazów narzutowych, przywleczonych przez lądolód ze Skandynawii.
Jelcz - Laskowice położone są w klimatycznym regionie nadodrzańskim w tzw. wrocławskiej dzielnicy rolniczo - klimatycznej, będącej najcieplejszym rejonem Dolnego Śląska. Pogoda na opisywanym obszarze kształtuje się pod wpływem ścierania się różnych mas powietrza, które napływają z kilku rejonów Europy i decydują o rocznym jej przebiegu w całej Polsce. Rozkład napływających mas powietrza przedstawia się następująco:
- od zachodu wilgotne powietrze polarno - morskie, - od południowego zachodu wilgotne powietrze podzwrotnikowe, - od wschodu suche powietrze polarno - kontynentalne, - od południa suche powietrze podzwrotnikowo - kontynentalne, - od północy zimne powietrze arktyczne. Omawiany obszar znajduje się w klimacie umarkowanym przejściowym o większym wpływie powietrza polarno - morskiego znad Oceanu Atlantyckiego. Cechą klimatu jest wysoka średnia temperatura roczna - około 8,3°C, krótkotrwała zima, wczesna dosyć wilgotna wiosna, ciepłe, raczej wilgotne, lato. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec o średniej temperaturze około 19°C, a najchłodniejszym styczeń o średniej temperaturze około -2°C. Okres wegetacyjny roślin jest najdłuższy w Polsce i wynosi około 225 dni. Czas trwania pokrywy śnieżnej rzadko trwa dłużej niż miesiąc, a dni z przymrozkami jest przeciętnie mniej niż 100 w ciągu roku. Stosunkowo wysokie opady, głównie letnie, osiągają 550-600 mm średnio w ciągu roku. Notuje się około 160 dni z opadami, najwięcej, około 15 dni, w listopadzie. Największe opady przypadają na lipiec i wynoszą średnio około 85 mm, a najmniejsze notuje się w lutym średnio około 28 mm. Najwięcej dni słonecznych jest we wrześniu i październiku, a pochmurnych w grudniu i styczniu. Maksimum nasłonecznienia przypada w sierpniu, drugorzędne w lipcu i czerwcu, a minimum nasłonecznienia odnotowuje się w grudniu i styczniu. Średnia ilość nasłonecznienia w ciągu roku wynosi około 1 680 godzin. Wiatry, wiejące przeważnie z kierunku zachodniego i północno - zachodniego, powodują częste zmiany pogody, co wyraża się skokami ciśnienia, niekorzystnie wpływającymi na nasze zdrowie. Maksymalne prędkości rejestruje się wiosną, jesienią i zimą, a minimalne w lecie. Zachmurzenie, które jest efektem ruchu powietrza i ścierania się ze sobą jego mas o różnej wilgotności i temperaturze, jest największe w grudniu i styczniu, a najmniejsze w sierpniu. W ciągu roku notuje się około 120 dni pochmurnych i 40 pogodnych. Ciekawie przedstawiają się warunki bioklimatyczne. Zmiany temperatur z dnia na dzień oraz różnice między średnimi miesięcznymi temperaturami w przebiegu rocznym wywierają doniosłe skutki na ludzkie zdrowie: dodatnie na wiosnę i szkodliwe jesienią. Silny przyrost temperatur w kwietniu i maju przynosi dobre samopoczucie, wynikające również z czystości atmosfery pochodzenia arktycznego, sprzyjającego promieniowaniu słonecznemu. Jesienią duże skoki temperatury przy zwykle dużej wilgotności, wpływają destabilizująco pod względem fizycznym i psychicznym na nasze organizmy. Na wiosnę docierają na obszar Niziny Śląskiej silne, porywiste wiatry halne od strony Sudetów, przynoszące ze sobą ciepłe i suche powietrze powodujące rozchwianie równowagi psychofizycznej mieszkańców.
Obszar Miasta i Gminy Jelcz - Laskowice położony jest w całości w dorzeczu Odry i jej dopływów: Młynówki Jeleckiej i Widawy. Odra, płynąca od Oławy w kierunku Wrocławia, opływa Jelcz - Laskowice od jego zachodniej strony, wywierając decydujący wpływ na rozwój rzeźby na tym terenie. Osiąga ona około 100-140 m szerokości i jest w pełni uregulowana, co widać po umocnieniach brzegowych i ostrogach rzecznych. Żegluga odbywała się etapami, począwszy od XVIII wieku, ale sama żegluga na rzece trwa około 700 lat. W XIII wieku towary przewożono dziesięciotonowymi barkami, które często ulegały zatapianiu i rozbiciu z powodu wystających z dna pni drzew i oraz w skutek zmian nurtu rzeki. W połowie XVIII wieku zaczęto umacniać brzegi rzeki i sadzić zarośla wiklinowe, a następnie podjęto budowę ostróg z piasku, ziemi i faszyny. Dalsza kanalizacja Odry w XIX i XX wieku polegała na utwardzeniu ostróg tłuczniem drogowym, przesuwaniu i podwyższaniu wałów ochronnych oraz wykonywaniu w nich przelewów, kierujących wysoką wodę na terasy zalewowe. Współcześnie, dzięki zwężeniu szerokości koryta Odry, mogą po niej kursować barki o nośności do 1 000 ton. Czy zawsze jednak tak było? Aby odpowiedzieć na to pytanie musimy cofnąć się o około 2 000 lat. W tym to czasie, na rozległej piaszczysto - żwirowej pradolinie Odry, pozbawionej w znacznym stopniu szaty roślinnej, wytrzebionej przez człowieka przystosowującego ten teren dla potrzeb rolnictwa, rzeka meandrowała i często zmieniała koryto. Dziczejąca rzeka często przerzucała nurt z jednego brzegu pradoliny na jej drugi brzeg, powodując powstawanie potężnych zakoli. Ślady tych dawnych meandrów widoczne są dzisiaj w postaci zakoli w kształcie litery "S" , o regularnych kształtach, których promienie dochodzą do 600 m. Powodzie, powodujące ścinanie zakoli, a następnie powolne ich zarastanie, spowodowały powstanie starorzeczy, licznie występujących w okolicy Jelcza- Laskowic, o których więcej w opisie tras turystycznych. Wysokie stany wód na Odrze i jej dopływach występują w czasie wiosennych roztopów śniegu oraz obfitych opadów deszczu w lipcu. Podczas wielkich powodzi w pradolinie wrocławskiej łączyły się ze sobą wody Odry, Oławy i Widawy, tworząc jedną rzekę. W 1501 roku powódź sprawiła, iż połączyła się Odra z Widawą, a w 1736 roku powódź sięgnęła nawet poza dolinę Widawy. Wielkie powodzie nawiedzały ten obszar również w ostatnim stuleciu w latach 1903, 1937, 1977 i w lipcu 1997 roku, kiedy to poziom alarmowy został przekroczony o ponad 5 m, a Odra zatopiła osiedle w Jelczu i Łęgu.
Prawobrzeżnym dopływem Odry jest rzeka Smortawa, o długości 40 km, wąskim nurcie i czystej wodzie. W pobliżu Bystrzycy Oławskiej utworzony został rezerwat przyrody Leśna Woda. Niewielka szerokość 4-5 m i bogactwo leśne po obu stronach rzeki sprawiły, że powstał na niej szlak kajakowy od ujścia w Jelczu aż do Bystrzycy Oławskiej, odległej o około 10 km Młynówka Jelecka, będąca odnogą Smortawy a przepływająca przez osiedle w Jelczu i wieś Łęg, uchodzi do Odry we wsi Ratowice. Na północnym pograniczu gminy Jelcz - Laskowice płynie rzeka Widawa o szybkim prądzie i nieuregulowanej linii brzegowej, sprzyjającej tworzeniu się zakoli, bystrzy i głęboczków. Całkowita jej długość od źródeł, które znajdują się na Wale Trzebnicko - Ostrzeszowskim w okolicy Twardogóry, po ujście do Odry poniżej Wrocławia wynosi 110 km. Przebieg Widawy w pradolinie sprawił, że jest on niemal równoległy do rzeki głównej, którą jest Odra, stąd też łączenie się w historii wód tych rzek w okresach powodziowych. Bogactwo wód powierzchniowych przejawia się również występowaniem licznych glinianek, które powstały w wyniku eksploatacji surowców budowlanych piasku, żwiru i iłu. Oprócz tych najbardziej znanych jak kąpielisko w Jelczu i "drugi staw" jelczański, spotkać je możemy również w Miłoszycach i Chwałowicach. W skutek działalności gospodarczej związanej z hodowlą ryb, powstały stawy hodowlane w Nowym Dworze i w Jelczu.
Współczesna flora i fauna okolic Jelcza - Laskowic, jak i całej Niziny Śląskiej, jest dziedzictwem okresu polodowcowego. Epoka lodowcowa zniszczyła bowiem roślinność i zwierzęta z trzeciorzędu, a na ich miejsce pojawiły się gatunki z tundry i zimnego stepu, z których do czasów obecnych również przetrwały tylko nieliczne. Najważniejszy wpływ na rozwój flory i fauny wywarł holocen, z nastaniem którego nastąpiła migracja gatunków z zachodu, południa i wschodu Europy, oraz ingerencja człowieka. Do XIII wieku człowiek w niewielkim stopniu wpływał na areał i skład lasów, który dochodził do 80 % powierzchni Polski. Rozwój ruchu osadniczego i przekształcenie lasów w pola uprawne, rozwój kapitalizmu w XVIII i XIX wieku oraz wojny światowe spowodowały szybkie zmniejszenie się powierzchni lasów, jak również zmiany gatunkowe. Szereg gatunków zostało wtedy nieomal doszczętnie zniszczonych. Obecnie opisywany geobotanicznie obszar leży w Kotlinie Śląskiej, znajdującej się pod silnymi wpływami zarówno oceanicznymi, jak i kontynentalnymi. W drzewostanie najważniejszą rolę odgrywa sosna i dąb, przemieszane z grabem, brzozą, wiązem, lipą i świerkiem. Na terenie gminy Jelcz - Laskowice lasy stanowią ogółem 31% powierzchni. W dolinie Odry przeważają lasy liściaste z cechami lasu łęgowego, ciągnące się wzdłuż biegu rzeki z drzewostanem bogatym w dęby szypułkowe, wiązy, graby, osiki, jesiony, lipy i olchy. Podszycie tych lasów stanowi dereń, świdwa, kruszyna, trzmielina, kalina, złoć żółta, fiołek leśny, zawilec, kuklik pospolity, szczawik zajęczy. Pojawiają się w nich także gatunki górskie jak przebiśnieg pospolity, konwalia, krokusy, czosnek niedźwiedzi. W dolinie Odry, nad zalewem w okolicy Jelcza, znajduje się ścisły rezerwat przyrody - "Łacha Jelcz", o powierzchni 7 ha, utworzony w 1949 roku dla ochrony stanowiska kotewki - orzecha wodnego (Trapa Natans). Rozpościera się on na piaszczystej mieliźnie po prawej stronie Odry i obejmuje fragment starorzecza Odry wraz z otaczającym go terenem porośniętym lasem łęgowym i roślinnością o charakterze bagiennym. Całkowita powierzchnia akwenu wynosi 14,6 ha. Kotewka - orzecha wodnego jest rośliną zakotwiczoną w mule, a pędy ma długości 1,5 m . Posiada niewielkie listki, wśród których w lipcu i sierpniu pojawiają się białe kwiaty. Owocem jest orzech z czterema ostrymi rogami, służącymi do zakotwiczenia się na dnie zbiornika. Rezerwat obejmuje wschodnią część starorzecza zaczynającą się przy szosie Jelcz - Laskowice - Oława. W odległości kilkunastu kilometrów od Jelcza - Laskowic spotkać można fragmenty naturalnej flory w rezerwatach: Zwierzyniec, Kanigóra, Grodzisko Ryczyńskie, Leśna Woda, należących do nadleśnictwa Oława. Obecnie trwają prace związane z ustanowieniem parku krajobrazowego Dolina Odry II, obejmującego dolinę tej rzeki, powyżej miasta Wrocławia aż do granicy województwa opolskiego, wraz z doliną rzeki Smortawy.
Zwarte kompleksy leśne wytworzyły się na piaszczystych glebach bielicowych i złożone są głównie z sosny z udziałem: modrzewia, świerka, rzadziej brzozy, dębu i buka. Stanowią one fragment Borów Namysłowskich i ciągną się dwoma pasami w kierunku Bierutowa, od wsi Grędzina i Dziuplina przez Dębinę, Chwałowice i Miłocice oraz od Jelcza w kierunku Nowego Dworu, Kopaliny, Minkowic i Biskupic. Tutejsze, bogate w grzyby, jagody, jeżyny i maliny lasy, przyciągają turystów spragnionych ciszy i zdrowego powietrza. Obfitość wód powierzchniowych sprawia, że w przybrzeżnych partiach starorzeczy i stawów spotkać możemy szuwary, wśród których dominują: trzcina pospolita, pałka wąskolistna, tatarak, oczeret jezierny, grążele i grzybienie, kosaćce żółte i wiele, wiele innych ciekawych roślin. Pod względem faunistycznym opisywany obszar zaliczyć należy do Krainy Śląskiej, należącej do dzielnicy środkowoeuropejskiej. Występowanie licznych gatunków zwierząt na leśno - łąkowych terenach gminy, nie może przesłonić faktu, że jeszcze 300 lat temu żyły tutaj łosie, bobry, rysie, niedźwiedzie, żbiki, które wyginęły wskutek gospodarczej działalności człowieka. Dzisiaj, w tutejszych lasach, żyją sarny, jelenie, dziki, zające, wiewiórki, jeże, a spośród drapieżników - lisy i kuny. Licznie reprezentowane są drobne ssaki, jak: myszy, nornice, ryjówki. Dolina Odry jest szlakiem corocznych wędrówek ptaków, wśród których rozpoznać można kormorany, bociana białego, żurawie, gęsi, szpaki, skowronki, słowiki, gile, jemiołuszki i wiele innych.
Decydujący wpływ na faunę doliny Odry mają okresowe wylewy, do których muszą dostosować się żyjące gatunki. Odra i starorzecza bogate w przeszłości w gatunki ryb łososiowatych, jesiotry, sumy, szczupaki, dzisiaj są zdominowane przez leszcza, płoć i sandacza. W ostatnich latach, wskutek poprawy stanu czystości Odry, pojawiły się w niej gatunki dawno nie spotykane, jak: sum, węgorz i kiełb. Niewątpliwą ciekawostkę stanowią pstrągi, które pojawiły się w Widawie, dzięki zarybieniu tym gatunkiem rzeki pod Wrocławiem.
Owady Zwierzęta objęte ochroną gatunkową to owady. Dolina Odry, a w szczególności starorzecza i lasy łęgowe obfitują w owady z rodzaju biegaczowatych. Jednym z nich, szczególnie rzadki, jest kozioróg dębosz, żyjący w starych dębach. Innym cennym gatunkiem jest paź królowej - motyl, występujący na łąkach z dużą ilością roślin baldaszkowatych.
Płazy i gady Nad Odrą i Smortawą spotyka się kilka gatunków żab i ropuch, traszki, jaszczurki, padalca, zaskrońca i żmiję zygzakowatą.
Ptaki Na terenie gminy stwierdzono występowanie 109 gatunków ptaków objętych ochroną. Główne skupiska ptaków chronionych to: dolina rzeki Odry w pasie od miejscowości Stary Otok do miejscowości Łęg, obejmującym rezerwat "Łacha Jelcz", obszar stawów w Nowym Dworze wraz z otaczającymi je lasami - duża ilość gatunków związanych z wodą - kormorany, czaple, kompleks leśny w północnej części gminy z charakterystycznymi gatunkami leśnymi.
Ssaki Z tej grupy zwierząt występuje kret, jeż , ryjówka aksamitna i malutka, kuna, gronostaj i łasica łaska oraz dwa gatunki nietoperzy - mroczek późny i karlik malutki. Na terenach z dużą ilością wód spotkać można rzęsorka rzeczka i wydrę.