|
 |
|
|
|
| Wstęp do historii · Skąd się wzięły nazwy: Śląsk, Jelcz i Laskowice · Najdawniejsze dzieje · Jelcz i Laskowice pod panowaniem pruskim · I Wojna Światowa · Fünfteichen |
"Wstępujemy na ziemię, Śląskiem nazywaną, Ziemię świętą, bo od nas wszystkich ukochaną, Która od rzeki Ślęży przybrawszy nazwisko, Od prawieków pierwotne ma polskie ognisko,(...) Ale obca nawała, zabrawszy tę niwę, Usiłowała wszystko zmienić swym zwyczajem, I mówić, że Śląsk zawsze był niemieckim krajem ! Ale, chociaż odmienne nazwy podawano Miastom i wsiom i tak je nazywać kazano, Przecie duch i uczucia polskie się odzywa (...) I język nasz szacowny, a taki obfity, Przez pięćset lat ucisku nie został zabity..."
Autorem przytoczonych fragmentów jest Bogusz Zygmunt Stręczyński, który w latach 1844/1845 wędrował po Śląsku, a to co go zaciekawiło i urzekło, utrwalił w swoim szkicowniku i wierszach. W ten sposób powstał długi i piękny poemat pt. "Śląsk," składający się z 21 pieśni.
Na temat Dolnego Śląska i większych miejscowości na tym obszarze, ważniejszych wydarzeń historycznych i postaci, które tu kiedyś żyły, napisano wiele książek. Mimo tego, że Jelcz w przeszłości odegrał znaczącą rolę w historii Dolnego Śląska i podobnie jak pobliskie Laskowice posiada bogatą dokumentację źródłową, współcześnie nie opracowano pełnej, wyczerpującej monografii dziejów tych miejscowości. Pod koniec XIX wieku powstała praca P. Pfotenhauera pt. "Schloss Jeltsch bei Ohlau und seine historische bedeutung," natomiast na początku XX wieku A. Wackwitz napisał niewielką książeczkę pt. "Geschichte des Dorfes und der Kirchengemeinde Laskowitz." Zbieraniem informacji o Jelczu i Laskowicach zajmowało się niewielu polskich historyków. Czynili to między innymi prof. Kazimierz Tymieniecki oraz prof. Wiesław Bokajło, który w swojej pracy naukowej interesuje się szczególnie tym tematem. Niedawno ukazała się praca tego autora pt. "Proces narodowościowej transformacji Dolnoślązaków do początków XX wieku," wydana we Wrocławiu nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Można w niej znaleźć wiele ciekawych wiadomości na temat historii Jelcza i Laskowic, bogatą dokumentację źródłową dotyczącą historii tych miejscowości oraz szeroką bibliografię.
Poniższa praca ma charakter popularno - naukowy. Jest to jedynie skrót, szkic historyczny o przeszłości tych ziem. Informacje zgromadzone w tej pracy pochodzą ze źródeł historycznych, archiwów, pozycji historiograficznych, wywiadów i pamiętników. Dzięki uprzejmości i osobistej zgodzie prof. W. Bokajły, za co serdecznie dziękuję, mogłam wykorzystać w maksymalnym zakresie i w dowolny sposób bogate materiały, które zgromadził badając dzieje Jelcza i Laskowic. Ciekawe i cenne okazały się także artykuły i informacje, które otrzymałam w ośrodku Państwowej Służby Ochrony Zabytków we Wrocławiu. Jest wśród nich spis obiektów zabytkowych na terenie gminy oraz studium archeologiczno - architektoniczne C. Lasoty i E. Różyckiej - Rozpędowskiej zamku w Jelczu z 1979 roku, dzięki któremu możemy sobie wyobrazić, jak zmieniał się wygląd warowni od XIII wieku.
Na prośbę Zarządu Miasta i Gminy Jelcz - Laskowice dr hab. Jan Wrabec i mgr Grzegorz Borowski opracowali "Wytyczne konserwatorskie dla studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Jelcz - Laskowice." Praca pochodzi z 1995 r. i zawiera informacje o reliktach archeologicznych, zabytkach oraz miejscach, w których zachował się historyczny układ przestrzenny - zabudowa, krajobraz naturalny, aleje, cmentarze, parki. W katalogu miejscowości odnotowano dawne nazwy wsi, krótką historię, dane statystyczne, strefy, które należy otoczyć opieką konserwatorską, strefy ochrony krajobrazu, stanowiska archeologiczne oraz wykaz zabytków architektury i budownictwa. Ten obszerny materiał wykorzystałam fragmentarycznie
Na temat historii podobozu Fünfteichen w Miłoszycach powstało tylko jedno opracowanie zatytułowane "Aż stali się prochem i rozpaczą" autorstwa A. Bułata i W. Dominika. Wydano je nakładem Krajowej Agencji Wydawniczej w 1980 r. we Wrocławiu. Wywiady z byłymi więźniami panami W. Michaleckim, W. Kolendą oraz L. Kosińskim, współautorem wymienionej powyżej pracy, bardzo pomogły mi szerzej i dokładniej poznać rzeczywistość tamtych lat w Jelczu i Miłoszycach.
Każda podana wiadomość czy treść przytoczonych dokumentów, odpowiadają rzetelnej prawdzie historycznej i znajdują potwierdzenie w zapisach źródłowych.
 Zasadniczym celem tej pracy jest przybliżenie oraz popularyzacja ciekawych i burzliwych dziejów miejscowości, w której mieszkamy, a o której niewiele wiemy. Pozostało tutaj wiele śladów z przeszłości. Są wśród nich znane wszystkim miejsca i obiekty takie jak pałacyki w Jelczu i laskowickim parku, resztki ruin po zamku nad Odrą, grób w lasku miłoszyckim - pozostałość po drugiej wojnie światowej. Natomiast nie wszyscy wiedzą, że na polach miłoszyckich, tam gdzie rozwidlają się drogi kolejowe w kierunku Wrocławia Głównego i Wrocławia Nadodrze, był podobóz męski, jedna z największych filii obozu koncentracyjnego Gross Rosen, że naprzeciw cmentarza w Miłoszycach biegnie aleja lipowa z czasów napoleońskich, a w starych przyzakładowych budynkach hotelowych w Jelczu trzymano w latach 1952 - 1954 polskich więźniów politycznych razem z esesmanami. O tych i innych miejscach, zabytkach, kulturze, gospodarce, wydarzeniach historycznych i ludziach, którzy to wszystko stworzyli, powinniśmy wiedzieć więcej, ponieważ Jelcz - Laskowice to nasza miejscowość. Tutaj żyjemy, uczymy się i pracujemy.
Po drugiej wojnie światowej przybyli na tereny Jelcza i Laskowic nowi mieszkańcy - osadnicy. Niektórzy przyjechali tutaj z kresów wschodnich, inni osiedlili się tu po powrocie z zesłania w głąb ZSRR, pozostali pochodzą z różnych stron Polski. Niewielu jest wśród nas autochtonów, którzy od pokoleń zamieszkiwali te ziemie. Zatem całe dziedzictwo historii, które wiąże się z ziemią Jelcza i Laskowic otrzymaliśmy po przodkach pochodzenia polskiego, którzy mówili po polsku, mieszkali od pokoleń na tej ziemi i już podczas drugiej wojny światowej albo po jej zakończeniu odchodzili stąd dobrowolnie lub pod przymusem, zostawiając cały swój dobytek i groby swoich przodków. Ponieważ tutaj mieszkamy, mamy obowiązek dbać o ślady przeszłości i poznawać historię tych ziem.
|
|
|
    |
|
